Zoeken
  • Reiki Amsterdam

HSP: het ontmoeten van een narcist is onvermijdelijk?

En HSP’er is vooral met anderen bezig, een narcist met zichzelf: het is een groot verschil. Toch krijgen narcisten en HSP'ers vaak een relatie met elkaar of verzanden zij in het aantrekken afstoten. Hoe komt dit? En wat kunnen beide partijen hier van leren?


Hoewel je het in eerste instantie misschien niet verwacht, hebben HSP’ers en narcisten veel met elkaar gemeen. Beide gevoels- en gedragspatronen zijn een (soms generaties lang) reactie op gebrek aan verbinding, liefde en respect voor wie je werkelijk bent in de kindertijd. Beiden hebben ze overlevingsstrategieën gecreëerd voor zichzelf. De een probeert totaal niet te voelen wat er in de ander omgaat, de ander probeert alles te voelen wat er in de ander omgaat.

Veel HSP’s zoeken diepgaand contact en hebben geen behoefte aan oppervlakkige connecties. Ze verlangen naar een verbinding vanuit het hart, misschien nog wel dieper: een echte verbinding vanuit hun ziel. Je ziel is jouw essentie, wie je diep van binnen bent.

Een narcist heeft geen tot weinig contact met zijn ziel, zijn essentie, wie hij diep van binnen is. Hij is onbewust verliefd op zijn eigen spiegelbeeld en verlangt naar iemand die zijn persoonlijkheid bevestigt. Hij zet een bepaald beeld van zichzelf neer en verlangt ernaar dat andere mensen zijn beeld bevestigen. Dit is waar hij kracht en energie van krijgt.


Ondanks het gebrek aan empatisch vermogen, zijn narcisten geen ongevoelige mensen. Integendeel, ze kunnen juist gevoelig zijn. Ze kunnen zelfs kenmerken vertonen van HSP’ers, maar hebben duidelijk een gebrek aan empathie. Dat maakt het verschil tussen een HSP’er en een gevoelig narcistisch persoon.


Hoe herken je een narcistische persoonlijkheid?


Narcisten lijken op het eerste gezicht zeer charismatische mensen, ogen zelfverzekerd, zijn complimenteus en kunnen je helemaal het gevoel geven dat je gezien wordt. Dit (zogenaamde) liefdevolle gedrag kunnen ze echter niet vol blijven houden. Diep van binnen zit er kwetsbaarheid, een oude pijn of een grote onzekerheid. Al het gedrag wat niet natuurlijk en oprecht is kost veel energie. Als hij last krijgt van zijn innerlijke strijd en emotionele problemen dan kan hij onredelijk reageren of uit het niets boos worden. Het kan ook zijn dat hij je vervolgens ineens dagenlang of maanden zal negeren.


De valkuil van HSP'ers is dat jij het gevoel zal hebben dat het aan jou ligt. Hooggevoelige mensen hebben vaak een groot reflectievermogen. Dus je denkt al snel: dit is wat IK verkeerd heb gedaan en wat zou ik kunnen veranderen. Daarnaast zit het zo in je systeem dat je een ander wilt helpen, dat ook dat in het contact met een narcist sterk naar voren kan komen. In de relatie met een narcist verlies je op deze manier langzaam meer en meer het contact met je eigen gevoelens, verlangens en je grenzen. Je gaat keer op keer over je eigen grens heen, net zo lang tot die grens compleet vervaagd is.

Kenmerken Narcist


De officiële naam van narcisme is: narcistische persoonlijkheidsstoornis. Zoals de officiële naam al aangeeft: het gaat om een stoornis. Sinds DSM-V is uitgekomen, wordt alleen nog maar gesproken over een antisociale persoonlijkheid of een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASPD). Het blijft voor de wetenschap lastig om de juiste term of benoeming te vinden die het gedrag van een narcist adequaat omschrijft. Tegenwoordig vallen narcisten vooralsnog onder de noemer: antisociale personen.


Kleine sidenote: Persoonlijk vind ik het lastig om in hokjes te denken, dus ook in het wel/niet narcist zijn. Ik denk dat iedereen schaduwkanten heeft (ook HSP dus en zo ook narcisten). En ik ben van mening dat iemand narcistische karaktertrekken kan hebben zonder de volledige narcistische persoonlijkheidsstoornis te hebben.


Narcistische karaktertrekken zijn lastig te herkennen. Juist omdat ze vaak charismatisch overkomen op het eerste gezicht.


Het maakt niet uit hoe zeker, charmant en vriendelijk iemand overkomt.

Juist een zeer narcistisch persoon draagt het masker van perfectie en het 'aardig' zijn. Het herkennen van een narcist of narcistische karaktertrekken kan hierdoor moeilijk zijn. Naarmate je langer met iemand omgaat dan ga je steeds meer een andere kant ervaren.


Dr. Anna Czara heeft onderzoek gedaan waarom het is dat narcisten vaak eerst gemakkelijk vrienden maken maar dat men na verloop van tijd steeds meer afstand neemt van de narcist. Eerst zijn ze heel populair maar na een aantal maanden komt de ware aard van de narcist boven en zijn ze ineens niet zo populair meer. Daarom nemen mensen vaak na een tijdje, afstand van die persoon. De persoon met narcistische karaktertrekken begrijpt vaak niet waar het aan ligt en zal de reden voor de breuk aan de ander toeschrijven.


Kenmerken van een narcistische persoonlijkheid:

  • Een narcist blinkt uit in het maken van een goede eerste indruk. Wanneer je een narcist voor het eerst ontmoet, dan zal hij of zij meestal intelligent, zelfverzekerd en welbespraakt overkomen.

  • Gespeeld charmant zijn en goed in het geven van complimenten.

  • Gebrek aan emoties.

  • Een groot ego en van zichzelf vinden dat hij een bijzondere persoonlijkheid heeft en de dingen vaak juist ziet/doet.

  • Kunnen slecht tegen kritiek en zullen er alles aan doen om het om te draaien naar jou. Jij bent de reden dat zij bepaald gedraag vertonen of dingen zeggen.

  • Gebrek aan berouw of schuldgevoelens.

  • Extreem jaloers zijn.

  • Een narcist praat niet met je, maar tegen je. Let maar eens op.

  • Luisteren of (voor zijn gevoel) een lange tijd naar jou luisteren, lukt niet.

  • Aan eigen gewin denken en misbruik maken van mensen.

  • Gebrek aan zelfreflectie. Excuses maken is vaak lastig en het ligt vaker aan de ander dan aan zichzelf.

  • Een narcist is ervan overtuigd dat hij of zij grote successen kan behalen en ongelooflijke persoonlijke kwaliteiten heeft. Ze kunnen hierin zeer geloofwaardig overkomen.

  • Het voornaamste doel van een narcist is persoonlijke glorie. Als ze fouten maken en er dingen verkeerd gaan, ontkennen (ook naar zichzelf) of vervormen ze die informatie, en ‘herschrijven ze de geschiedenis’ om te voorkomen dat ze de schuld krijgen.

  • Discrepantie tussen woorden en daden. Als je goed kijkt naar de relatie en hoe goed je je voelt door hun woorden en je kijkt dan naar hun daden dan zie je daar een discrepantie tussen. Ze hebben het over hoe close jullie zijn of hoe fijn hij/zij het vindt dat er contact is. Let op: dat is echter alleen als jij het 'gevende' werk doet aan hen. Jij bent aldoor degene die aan het luisteren is en die meelevend is, die er voor hem/haar wil zijn, wil geven wat zij nodig hebben. Maar als jij hen nodig hebt, hebben zij niet de mogelijkheid om er voor jou te zijn. Zelfs luisteren kan te veel gevraagd zijn. Als je je problemen deelt dan luistert die ander op een soort passieve manier. Je ervaart geen echte empathie of betrokkenheid van die ander.

  • Gebrek aan assertiviteit. Jij bent de gever en de narcist is de nemer. Verwacht je wat meer? Dan heb je grote kans op ruzie, discussies en dat je wordt afgestoten.

  • Narcisten hebben over het algemeen geen of weinig langdurige vriendschappen met mensen. Hebben zij wel een aantal hechte vriendschappen, kijk dan goed of dit mensen zijn die zelfliefde hebben of op zoek zijn naar bevestiging en liefde van een ander. Dr. Anna heeft hier een interessante studie naar gedaan. Waarom verborgen narcisme schuilgaat in 'popi jopi's': https://assertief.nl/narcistisch-gedrag/.

Diep van binnen zijn mensen met narcisme vaak eenzaam, kwetsbaar en hebben ze een groot minderwaardigheidsgevoel. Mensen met narcisme-kenmerken zijn dan ook erg gevoelig voor krenking en afwijzing. Kritiek op hun gedrag leidt in hun gedachte vaak direct tot het onderuithalen van hen als persoon. Ze reageren in dit soort gevallen vaak met woede of leggen de schuld bij de ander, een goed gesprek zit er vaak niet in. Echter, ze verbergen daarmee de onmacht, onzekerheid en schaamte die ze diep van binnen voelen. Daarbij komt dat ze grote moeite hebben met het verdragen van echte intimiteit, omdat dan ook wordt verlangd dat je je kwetsbaarheid kan tonen en je klein mag zijn.


Een persoon met narcisme of narcistische trekken is minder bezig met de ander, en vooral met zichzelf. Dit gedrag wordt vaak gekenmerkt met egoïsme, dominantie, een gebrek aan inlevingsvermogen en een gebrek aan empathie. Een HSP’er heeft dus een groot empathisch vermogen en narcisten hebben dat nu juist niet. Ondanks het gebrek aan empatisch vermogen, zijn narcisten geen ongevoelige mensen. Integendeel, ze kunnen juist heel gevoelig zijn. Ze kunnen zelfs kenmerken vertonen van HSP’ers, maar hebben duidelijk een gebrek aan empathie. Dat maakt het verschil tussen een HSP’er en een narcististisch persoon.


Een narcistisch persoon kan ook een HSP’er zijn

Een narcistisch persoon kan in de kern óók een HSP’er zijn. Ook al lijkt dat op het eerste gezicht niet zo en is dat ook lang niet altijd het geval. Het komt weinig voor. Volgens HSP-coach Eveline Meijvogel heet dit in de psychologie: verborgen narcisme. Deze vorm van narcisme is een overcompensatie van diepe onzekerheid. Onveilige leefomstandigheden die vaak ten grondslag liggen aan de jeugd.

Bij een narcist houdt de storing in dat ze niet (meer) in staat zijn om empathische gevoelens te kunnen invoelen. Als deze trauma’s later niet (h)erkend worden, is de kans volgens Meijvogel dan erg groot dat een hoogsensitief persoon op latere leeftijd een verborgen narcistische persoonlijkheidsstoornis krijgt.


Waarom trek jij als HSP deze persoon aan?

Als HSP'er ben je gewend om je aan te passen, liefde en vrolijkheid te geven. Diep van binnen wil je op deze manier aandacht, goedkeuring en bevestiging krijgen. Jij bent zo gericht op de ander, dat jij je eigen gevoelens en behoefte helemaal wegcijfert. Je bent meer met de ander zijn geluk bezig dan met dat van jou zelf.

Je trekt deze persoon aan om je grenzen te leren aangeven en zelfliefde te ontwikkelen. Het is nodig om pijn en trauma’s te verwerken en te werken aan je zelfbeeld. Ga je hiermee aan de slag, dan verandert ook jouw energie. Je heelt op een dieper niveau waardoor je narcisten niet of veel minder aan zal trekken. Ik kan niet genoeg benadrukken hoe belangrijk dit is. Hoe eerder je dit doet, hoe beter. De narcist zal geen grip meer op jou hebben.


Aantrekken en afstoten

In de praktijk blijkt een relatie tussen een HSP'er en een narcist vaak een aantrek- en afstoot relatie te zijn. Narcisten duwen diegenen die te dicht bij hen komen namelijk van zich af. Tegelijkertijd willen ze ook een diepe leegte opvullen. En als er iemand veel liefde en verbinding kan laten voelen is het de HSP’er weer, iets wat een narcistisch persoon dus vaak in zichzelf (en om zich heen) mist. Een HSP’er is daarin kwetsbaar. Als je je hier niet bewust van bent dan kan een narcist heel makkelijk de regie over jou krijgen. HSP’ers vinden dit verschrikkelijk, maar zodra ze weer aangetrokken worden en liefde krijgen voelt dit als een beloning en beschermd (en dus ‘veilig’). Je kan stellen dat dit voor beide partijen verslavend werkt.

Tips


Als je als HSP’er denkt dat je in een relatie bent met iemand met narcisme, helpt het om afstand te nemen en om er met een andere HSP'er over te praten. Je zal zien dat bijna iedere HSP'er wel één of meerdere malen met een narcist een relatie heeft gehad of langdurig contact heeft gehad.

Zoek hierbij de problemen niet alleen bij de narcist. Je hebt deze namelijk op je pad gekregen om je iets te leren over jezelf en te groeien. Probeer de problemen en gedragen van de narcist bij diegene te laten en kijk waarom je je tot deze persoon aangetrokken voelt. Deze situatie zegt iets over jou en dus ben jij de enige die het kan oplossen. Misschien bezit deze partner dus eigenschappen die jij mist, zoals bescherming, stelligheid, stevigheid, kracht: al is dit bij een narcist vaak overcompensatie vanuit onzekerheid.


En verder:

  • Spreek de waarheid naar anderen over wat er werkelijk gebeurd. Blijf het gedrag niet goed praten of verzwijgen naar de buitenwereld.

  • Krijg inzicht in het gedrag van narcisten. En leg dit heel eerlijk en objectief tegenover het gedrag van de persoon in kwestie.

  • Ga diegene niet helpen en hou op met deze persoon zielig te vinden. De narcist is een getraumatiseerd persoon, die niet in de gaten heeft wat hij doet. Voorkom dat je in een destructief web raakt waar je moeilijk uit kan komen. Ook al wil je hem of haar graag helpen, iemand kan dat alleen zelf doen.

  • Zorg goed voor jezelf en bescherm je energieveld. Weet dat ze bij onenigheid jou altijd het gevoel zullen geven dat het aan jou ligt, probeer objectief naar de situatie te kijken en geef niet direct jezelf de schuld.

  • Als HSP'er ben je geneigd om dingen goed te praten of ergens door heen te kunnen 'kijken'. Je begrijpt diep van binnen misschien zelfs waar zijn gedrag vandaan komt (oude pijnen, onzekerheid). Dit is een kracht maar in het contact met een narcist een absolute zwakte. Deze kan daardoor namelijk gebruik maken van jouw goedheid.

Ik heb zelf mijn portie gehad met dit onderwerp. Het duurde jaren voordat ik in zag wat er werkelijk gaande was. En waarom ik altijd mij op in de beginperiode van het contact met deze persoon goed voelde en na verloop van tijd alsmaar slechter en slechter. Je wordt als HSP enorm op de proef gesteld. Denk hierbij aan grenzen aangeven of je behoeftes eerlijk durven uitspreken. Dingen die je al moeilijk genoeg vindt, worden steeds moeilijker. De narcist zal jou laten voelen alsof je te veel vraagt of dat het allemaal aan jou ligt. Mijn advies is: zie de narcist niet als de vijand. Je hebt deze persoon zelf aangetrokken in je leven. Omdat hier van wilde leren. Geef de kans jouw ziel te laten groeien. Hoe eerder je dit in ziet, ervan leert en weer in je kracht gaat staan, hoe eerder je ook afstand van deze persoon kunt doen. Je zult zien dat er dan automatisch ruimte wordt gemaakt voor iets moois en positiefs. Niet alleen jouw groei, maar je zult mensen op je pad krijgen waar geen (verborgen) narcisme schuilgaat achter het charmante voorkomen. En wat een zegen is dat!